Diyarbakır'da Çınar Belediyesi Kültür, Sanat ve Sosyal İşler Müdürlüğü, Kürt sözlü edebiyat geleneğinin en önemli taşıyıcılarından biri olan dengbêjliği gelecek nesillere aktarmak için harekete geçti. Aşk, kahramanlık, toplumsal acılar ve Kürt sözlü edebiyatının müzikal bir dille anlatıldığı bu kadim geleneğin kaybolmadan belgelenmesi amacıyla ilçe sınırları ve bağlı köylerde saha çalışması başlatıldı. Çalışma kapsamında köylerde yaşayan dengbêjler tespit edilerek, hayat hikâyeleri ve seslendirdikleri eserler görüntülü kayıt altına alınıyor. Bu girişim, bölgede kültürel mirasın korunması adına atılan önemli adımlardan biri olarak değerlendiriliyor.
Projenin ilk durağı, Çınar'a bağlı Beşpınar köyü oldu. Ekipler, köyde yaşayan usta dengbêj Mehemedê Birkî'yi ziyaret ederek onun hayat hikâyesini kendi ağzından dinledi ve seslendirdiği eserleri kayıt altına aldı. Böylece yıllardır sözlü gelenekle kuşaktan kuşağa aktarılan kilamlar, ilk kez sistematik bir şekilde belgelenmiş oldu.
GELENEĞİN GELECEĞİ KAYGI VERİCİ
Çınar Belediyesi Kültür, Sanat ve Sosyal İşler Müdürlüğü Müzik Eğitmeni Veysel Atalay, Kürt müziğinin otantik ve benzersiz bir türü olan dengbêjliğin son yıllarda aşınmaya uğradığını belirtti. Atalay, yürütülen politikalar ve yaşanan toplumsal gelişmeler nedeniyle bu geleneğin geleceğinin kaygı verici olduğunu söyledi. Genç nesillerin geleneği sürdürmek konusunda yeterince istekli olmamasının, dengbêjlik geleneğini bekleyen en büyük tehlike olduğunu vurguladı.
Atalay, arşiv çalışmasının amaçlarına ilişkin şu ifadeleri kullandı:
"Hem geleneğin sürmesini teşvik etmek hem de yüzyıllardır toplumun sesini duyurmaya çalışan ve bu gün seslerine kulak tıkanan geleneğin temsilcilerinin seslerine ses olmak istedik. Varlıkları yitip gitmeden, onların hayat hikâyelerini, eserlerini, seslerini kayıt altına alarak arşivini oluşturup onları yarınlara taşımak istedik."
HAFIZA AKTARIMI OLARAK DENGBÊJLİK
Çınar Belediyesi Kültür, Sanat ve Sosyal İşler Müdürü Ayşe Kuran, dengbêjliğin bir hafıza aktarımı olduğuna dikkat çekti. Kuran, Kürt dili ve geleneklerinin dengbêjlik geleneği sayesinde günümüze kadar ulaştığını belirterek, kilamların toplumsal olaylardan aşklara ve acılara kadar pek çok konuyu işlediğini ve derin duyguları yüreklere işlediğini ifade etti.
Projenin çıkış noktasını anlatan Kuran, şöyle konuştu:
"Biz de geçmiş ile gelecek arasında bir bağ kurmak ve dengbêjlik geleneğinin izlerinin yok olmaması adına böyle bir çalışmaya ihtiyaç duyduk. Hem dengbêjlerin hikâyelerini hem de söylediği kilamların izlerini gelecek nesillere ulaştırabilmek adına arşiv çalışması başlattık."
ÇALIŞMA TÜM KÖYLERİ KAPSAYACAK
Çınar Belediyesi ekipleri, arşiv çalışmasını ilçeye bağlı tüm köylerde sürdürmeyi hedefliyor. Yaşayan dengbêjlerin tespit edilerek kayıt altına alındığı projede, her bir dengbêjin kendi ağzından hayat hikâyesi ve seslendirdiği eserler derleniyor. Sözlü kültürün yazılı ve görsel olarak belgelenmesini amaçlayan çalışma, aynı zamanda gelecekte bu alanda yapılacak akademik araştırmalara da kaynaklık edecek.
Dengbêjlik geleneğinin sadece bir müzik türü değil, aynı zamanda bir tarih ve kültür taşıyıcısı olduğunu vurgulayan yetkililer, bu mirasın korunması için çalışmaların kararlılıkla devam edeceğini ifade etti.
