Birkaç saniyelik videolar, otomatik başlayan yeni içerikler, bildirimler ve bitmeyen kaydırma… Çocukların dijital dünyasında artık neredeyse hiç “boşluk” yok. Uzmanlara göre ailelerin yalnızca “Çocuğum günde kaç saat ekrana bakıyor?” sorusuna değil, “Çocuğum ekransız kaldığında ne yapıyor?” sorusuna da dikkat etmesi gerekiyor.
Telefon, tablet, kısa videolar ve sürekli değişen dijital uyaranlarla büyüyen çocuklarda odaklanma sorunu ailelerin giderek daha fazla gündemine giriyor. Hekim İlaç Kurucusu ve Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı Dr. Murat Doğan, her dikkat dağınıklığının bir hastalık olarak değerlendirilmemesi gerektiğini vurgularken, çocukların uyku, beslenme, fiziksel aktivite ve ekran kullanım alışkanlıklarının birlikte ele alınması gerektiğine dikkat çekiyor.
Ders çalışırken birkaç dakika içinde sıkılan, ödev yaparken sürekli başka şeylerle ilgilenen, kitap okumakta zorlanan, yemek yerken bile ekrana ihtiyaç duyan çocuklar…
Peki sorun gerçekten yalnızca ekran başında geçirilen süre mi? Yoksa çocukların zihni, sürekli değişen içeriklerin yarattığı hızlı uyaran düzenine mi alışıyor?
Dijital teknolojilerin günlük yaşamın ayrılmaz bir parçası haline gelmesiyle birlikte çocukların dikkat ve odaklanma becerileri de ebeveynlerin en çok kaygı duyduğu konular arasına girdi.
Hekim İlaç Kurucusu ve Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı Dr. Murat Doğan, sorunun yalnızca çocukların “telefonu çok kullanması” üzerinden değerlendirilmesinin eksik kalacağını belirterek, çocukların günlük yaşam düzeninin bir bütün olarak incelenmesi gerektiğini söylüyor.
“SORUN SADECE EKRAN SÜRESİ DEĞİL, EKRANIN ÇOCUKTAN NEYİ ALDIĞI?
Dr. Murat Doğan, “Bir çocuğun ekran başında kaç saat geçirdiğini bilmek tek başına bize bütün resmi göstermiyor. Asıl bakmamız gereken, ekranın neyin yerine geçtiği. Uyku mu azalıyor? Hareket mi azalıyor? Aile içindeki sohbet mi kayboluyor? Kitap okumaya, oyun kurmaya veya sadece düşünmeye ayrılan zaman mı ortadan kalkıyor? Ekranı bu bütünlük içinde değerlendirmek gerekiyor” diyor.
Son dönemde çocukların dijital medya kullanımına ilişkin uluslararası yaklaşımlarda da yalnızca ekran süresine odaklanmak yerine içeriğin niteliği, kullanım biçimi ve ekranın çocuğun günlük yaşamındaki diğer deneyimleri ne ölçüde dışarıda bıraktığı önem kazanıyor.
“ÇOCUK BEYNİ SÜREKLİ YENİ BİR UYARAN BEKLEMEYE ALIŞABİLİYOR”
Dijital platformlarda içeriklerin çok hızlı değiştiğine dikkat çeken Dr. Murat Doğan, özellikle kısa video formatlarının çocukları arka arkaya farklı görüntü, ses ve içeriklerle karşı karşıya bıraktığını belirtiyor.
Uzm. Dr. Murat Doğan, “Çocuk birkaç saniyede bir değişen görüntüler, sesler ve içeriklerle uzun süre vakit geçirdiğinde sürekli yeni bir uyaranla karşılaşıyor. Buna karşılık kitap okumak, öğretmeni dinlemek, problem çözmek ya da ödev yapmak daha uzun süreli ve sabırlı bir zihinsel çaba gerektiriyor. Bu nedenle ailelerin çocuklarının yalnızca ekran başında geçirdiği toplam süreye değil, hangi içerikleri, ne şekilde ve hangi zamanlarda tükettiğine de bakması gerekiyor” diyor.
“Bir başka önemli nokta da içerik geçişlerinin giderek hızlanması. Çocuk bir içeriği beğenmediğinde saniyeler içinde diğerine geçebiliyor. Gerçek hayatta ise öğretmen, kitap, oyun veya bir problem çocuğa her birkaç saniyede yeni bir uyaran sunmuyor. Çocuğun bu iki farklı ritim arasında denge kurabilmesi önemli.”
HER DİKKAT DAĞINIKLIĞI DEHB DEĞİL
Çocuklarda görülen odaklanma problemlerinin hemen Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) olarak yorumlanmaması gerektiğinin altını çizen Dr. Murat Doğan, uyku yetersizliği, düzensiz beslenme, hareketsizlik, yoğun ekran kullanımı, stres ve günlük rutinlerdeki bozulmaların da çocuğun dikkat performansını etkileyebileceğini ifade ediyor.
“Bir çocuk ders çalışmak istemiyor veya uzun süre odaklanamıyor diye tek başına bundan bir tanı çıkarmak doğru değil” diyen Dr. Murat Doğan, şu değerlendirmede bulunuyor: “Dikkat ve odaklanma sorunu uzun süredir devam ediyor, okul başarısını, aile ilişkilerini veya çocuğun günlük yaşamını belirgin biçimde etkiliyorsa ailelerin profesyonel değerlendirme alması önemlidir. Burada amaç çocuğa hemen bir etiket koymak değil, sorunun kaynağını doğru anlamaktır.”
Hekim İlaç’ın yaklaşımının temelinde de çocukların gelişimini tek bir belirti üzerinden değil; beslenme, uyku, fiziksel aktivite ve günlük yaşam alışkanlıklarıyla birlikte değerlendiren bütüncül bir bakış açısı bulunuyor.
UYKU, BESLENME VE HAREKET DE EKRAN KADAR ÖNEMLİ
Dr. Murat Doğan'a göre çocukların bilişsel performansını yalnızca ekran kullanımı üzerinden tartışmak da önemli bir yanılgı.
Büyüme ve gelişme çağında yeterli ve dengeli beslenme, düzenli uyku ve fiziksel hareketin önemine dikkat çeken Dr. Doğan, özellikle okul çağındaki çocuklarda günlük yaşam düzeninin öğrenme süreçleriyle doğrudan ilişkili olduğunu belirtiyor ve şunları ekliyor: “Çocuğun gece geç saatlere kadar ekrana baktığı, yeterince uyumadığı, kahvaltıyı atladığı, gün içinde hareket etmediği bir yaşam düzeninde yalnızca ‘Neden dersine odaklanamıyor?’ sorusunu sormak yeterli değildir. Dikkat, öğrenme ve zihinsel performans çocuğun bütün yaşam düzeninden etkilenir.”
Dünya Sağlık Örgütü de çocuk ve ergenlerde hareketsiz geçirilen sürenin sınırlandırılmasını ve fiziksel aktivitenin günlük yaşamın bir parçası olmasını öneriyor
Çocukların gelişim dönemlerinde ihtiyaçlarının yaşa ve bireysel özelliklere göre farklılaşabileceğini belirten Dr. Murat Doğan, dengeli beslenmenin temel olduğunu, gerekli görülen durumlarda ise destek ürünlerinin ancak uygun kullanım çerçevesinde değerlendirilmesi gerektiğini ifade ediyor. Hekim İlaç’ın çocuk sağlığı alanındaki birikiminin önemli yansımalarından biri de Argivit ürün ailesi. Çocukların farklı gelişim dönemlerindeki değişen ihtiyaçlarını odağına alan Argivit Focus bu alana yönelik geliştirilen ürünlerden biri olarak öne çıkıyor. Beslenme ve günlük yaşam düzenini tamamlayıcı farklı ürün seçenekleri yer alıyor.
Uzm. Dr. Murat Doğan, “Takviye edici gıdalar dengeli ve çeşitli beslenmenin yerine geçmez. Özellikle çocuklarda kullanılacak ürünlerin yaşa uygunluğu ve kullanım koşulları konusunda sağlık profesyonellerinin önerileri dikkate alınmalıdır” diyor.
“SIKILMAK DA ÇOCUKLUĞUN BİR PARÇASI”
Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı Dr. Murat Doğan, ebeveynlerin çocuklarının boş kaldığı her anı dijital içerikle doldurmamasını da öneriyor.
Çocuğun zaman zaman sıkılmasının, kendi oyununu kurmasının, kitaplarla vakit geçirmesinin, açık havada oynamasının ve herhangi bir ekran olmadan zaman geçirebilmesinin önem taşıdığını belirten Dr. Murat Doğan, “Bugün çocukların önündeki en büyük sorunlardan biri, neredeyse her boşluğun ekranla doldurulması. Oysa çocuğun her dakika eğlendirilmesi gerekmiyor. Bazen hiçbir şey yapmamak, hayal kurmak ve kendi oyununu üretmek de gelişimin doğal bir parçasıdır” diyor.
Argivit’in çocuklara yaklaşımında da yalnızca beslenme değil; hareket, oyun, uyku, öğrenme ve sağlıklı günlük rutinlerden oluşan bütünsel gelişim anlayışı öne çıkıyor.
AİLELERE 6 ÖNERİ
Dr. Murat Doğan, çocukların dikkat ve odaklanma becerilerini desteklemek için ailelerin günlük yaşamda uygulayabileceği bazı temel adımları şöyle sıralıyor:
* Yemek sırasında telefon ve tablet kullanımını sınırlandırın.
* Özellikle uyku öncesinde ekran kullanımını azaltın.
* Ders çalışma ortamında gereksiz dijital uyaranları ortadan kaldırın.
* Çocuğun yaşına uygun fiziksel aktivite ve açık hava zamanını destekleyin.
* Kitap okuma gibi uzun süreli dikkat gerektiren etkinlikleri günlük rutinin parçası haline getirin.
* Çocuğun “Sıkıldım” dediği her anı ekranla doldurmayın; kendi uğraşını bulabilmesi için ona zaman tanıyın.
“MESELE TEKNOLOJİYİ YASAKLAMAK DEĞİL, DOĞRU İLİŞKİ KURMAK”
Teknolojinin çocukların yaşamından tamamen çıkarılmasının ne gerçekçi ne de gerekli olduğunu belirten Hekim İlaç Kurucusu ve Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı Dr. Murat Doğan, asıl hedefin sağlıklı bir dijital denge oluşturmak olduğunu vurguluyor:
“Bugünün çocuklarını teknolojiden uzak yetiştiremeyiz; zaten amaç da bu olmamalı. Teknoloji öğrenme, yaratıcılık ve bilgiye erişim açısından son derece önemli fırsatlar sunuyor. Ancak çocuk teknolojiye hükmeden değil, teknoloji tarafından sürekli uyarılan bir konuma geliyorsa burada dengeyi yeniden düşünmemiz gerekir. Mesele ekranı yasaklamak değil; çocuğa ekran dışında da odaklanabileceği, üretebileceği ve yaşayabileceği bir dünya sunabilmek.”
