Diyarbakır'da kadınların ekonomik mücadelesi her geçen gün daha da ağırlaşıyor. Güneydoğu Anadolu Belediyeler Birliği'nin kapsamlı saha araştırması, kentteki kadınların büyük bölümünün yoksulluk sınırının altında yaşam mücadelesi verdiğini gözler önüne serdi. Üç merkez ilçede 2 bin 975 kadınla yapılan görüşmeler, durumun vahametini ortaya koydu.
Araştırma kapsamında Bağlar, Sur ve Kayapınar'da kadınlarla yüz yüze görüşmeler gerçekleştirildi. 29 kadınla derinlemesine yapılan mülakatlar, yoksulluğun kadınlar üzerindeki çok boyutlu etkilerini anlamaya yardımcı oldu.
BAĞLAR'DA EĞİTİMSİZLİK VE İŞSİZLİK KISKACI
Bağlar ilçesinde 12 merkez mahallede yapılan araştırmaya katılan kadınların yaş ortalaması 38. Her üç kadından biri okuma yazma bilmiyor. Üniversite mezunu kadınların oranı ise sadece yüzde 4'te kaldı.
Araştırmaya katılan kadınların yaşadığı hanelerin yüzde 75'inde tek bir kişi çalışarak aileyi geçindirmeye çalışıyor. Kadınların yüzde 46'sının kendine ait düzenli bir geliri bulunmuyor. Geliri olan kadınların yüzde 86'sı ise kazandıklarını evin günlük masraflarına harcıyor.
Görüşülen kadınların yüzde 90'dan fazlası herhangi bir işte çalışmıyor. Çalışmama nedenleri arasında ilk sırayı yüzde 58,2 ile çocuk bakımı alıyor. İş bulamadığını söyleyenlerin oranı yüzde 13,9, evdeki erkeklerin izin vermediğini belirtenlerin oranı ise yüzde 4,3.
Temel ihtiyaçlarını karşılamakta zorlanan kadınların oranı yüzde 60'ı aşıyor. Faturalarını ödemekte güçlük çekenler yüzde 77, çocuklarının eğitim masraflarını karşılayamayanlar ise yüzde 70 düzeyinde. Kadınların yüzde 83'ünün üzerine kayıtlı herhangi bir mülk yok. Banka kartı olmayanların oranı yüzde 54.
Borçluluk da yaygın bir sorun. Kadınların yüzde 48'i borçlu durumda. Borçlananların yüzde 68'i bunu eşleri ya da ailedeki erkekler adına yapıyor. Temel ihtiyaçlar için borçlananların oranı yüzde 52'yi buluyor.
SUR'DA OKURYAZARLIK ORANI DÜŞÜK
Sur ilçesinde 19 mahallede 782 kadınla görüşüldü. Yaş ortalaması 40 olan katılımcıların yüzde 80'i evli. Sur'daki kadınların yaklaşık yüzde 36'sı okuryazar değil. Yüzde 45'ten fazlası ise hiç okula gitmemiş.
Kadınların yüzde 47'sinin aylık geliri yok. Hanelerin büyük çoğunluğu asgari ücret ya da daha düşük bir gelirle geçinmeye çalışıyor. Yaşanan evlerin yüzde 66,5'inde tek çalışan bulunuyor.
Kişisel geliri olan kadınların yüzde 85'i parayı evin ihtiyaçları için harcıyor. Sadece yüzde 11'i gelirini kişisel gereksinimlerine ayırabiliyor. Bekar kadınlarda bu oran yüzde 62'ye yükseliyor.
Sur'da kadınların yüzde 89'u çalışmıyor. Çalışmama nedenlerinde yüzde 59 ile yine çocuk bakımı ilk sırada. Ev işleri ve çocuk bakımını üstlenenlerin oranı yüzde 88. İş bulamadığı için çalışamayanlar yüzde 10 düzeyinde.
Oturdukları evin kendilerine ait olduğunu söyleyen kadınlar yüzde 56. Buna karşın yüzde 81'inin üzerine kayıtlı mülk bulunmuyor. Banka kartı olmayanlar yüzde 63. Faturalarını ödemekte zorlananlar yüzde 62, çocuklarının eğitim masraflarını karşılamakta güçlük çekenler yüzde 68.
Geliri giderini karşılayan kadınların oranı sadece yüzde 6. Borcu olanlar yüzde 50. Borçlananların yüzde 57'si bunu eşi adına yaparken, kendi adına borçlananlar yüzde 30. Geliri olmayan kadınlar arasında bile borçluluk oranı yüzde 47'yi buluyor.
KAYAPINAR'DA GÖRECELİ REFAHIN GÖLGESİNDE YOKSULLUK
Kayapınar ilçesinde 8 mahallede bin 123 kadınla anket yapıldı. Katılımcıların yaş ortalaması 40. Yüzde 66'sı evli olan kadınların yüzde 17,4'ü okuryazar değil. Diplomasız okuryazarların oranı yüzde 11,3. Lise mezunları yüzde 23, lisans mezunları yüzde 15.
Kayapınar, diğer ilçelere göre gelir düzeyi daha yüksek olmasına rağmen kadınların yüzde 16,1'inin kişisel geliri yok. Geliri olanların yüzde 63'ü 0-22 bin 103 TL arasında kazanıyor. Hane gelirlerinin yüzde 47'si 22 bin 104-40 bin TL aralığında.
Geliri giderini karşılayanların oranı sadece yüzde 16. Borçlu kadınların oranı yüzde 51. Kayapınar'da borçlanma nedenleri farklılaşıyor: yüzde 31 ev almak için, yüzde 26 temel ihtiyaçlar için borçlanıyor.
Faturalarını ödemede zorlananlar yüzde 56, çocuklarının eğitim masraflarını karşılamakta güçlük çekenler yüzde 62. Temel ihtiyaçlarını tam olarak karşılayabildiğini söyleyenler sadece yüzde 23. Yüzde 36'sı ihtiyaçlarını karşılayamadığını, yüzde 40'ı kısmen karşıladığını belirtiyor.
Kadınların yüzde 74'ü çalışmıyor. Yüzde 63'ü tek çalışanlı evlerde yaşıyor. Sosyal güvencesi olmayanlar yüzde 8,4. Sosyal yardım alanlar yüzde 13,3, bunların yüzde 73,4'ü yardımların ihtiyacını karşılamadığını söylüyor.
Kadınların yüzde 68'i kişisel gelirini evin günlük ihtiyaçlarına harcıyor. Birikim yapabildiğini söyleyenler yüzde 1'in altında. Evin kendilerine ait olduğunu belirtenler yüzde 65, ancak yüzde 75'inden fazlasının üzerine kayıtlı mülk yok. Banka kartı olmayanlar yüzde 45.
KADINLARIN BEKLENTİLERİ ORTAK: İSTİHDAM VE KREŞ
Araştırma kapsamında kadınların belediyelerden talepleri de soruldu. Öne çıkan beklentilerin başında istihdam olanakları geliyor. Kadınlar mesleki kursların artırılmasını ve bu kurslarla bağlantılı üretim için pazar alanları oluşturulmasını istiyor.
Kreş talebi de sıkça dile getiriliyor. Kadınlar çocuklarını güvenle bırakabilecekleri kreşler sayesinde hem çalışma hayatına katılabileceklerini hem de kendilerine zaman ayırabileceklerini belirtiyor. Sosyalleşebilecekleri alanların, gezilerin ve piknik etkinliklerinin artırılması da talep ediliyor.
Nakdi yardım, gıda, fatura ve giysi yardımı gibi talepler de yoğunlukta. Özellikle boşanmış ya da yalnız yaşayan kadınlar, eşi çalışmayan kadınlarla dayanışma beklediklerini ifade ediyor.
ADLİ YARDIM PROTOKOLÜNÜN YAYGINLAŞTIRILMASI GEREKİYOR
Raporda, daha önce belediyelerde uygulanan ancak kayyım atamalarıyla kesintiye uğrayan Adli Yardım Protokolü'nün yeniden hayata geçirilmesinin önemine dikkat çekildi. Mülteci ve göçmen kadınların sorunlarının daha katmerli olduğu, bu kadınlara yönelik özel politikalar geliştirilmesi gerektiği vurgulandı.
Raporda son olarak, geçici yardım programlarının yoksulluğu azaltmak yerine yönettiği, kadın emeğini araçsallaştırdığı belirtildi. Yoksulluğun ancak yapısal eşitsizliklere karşı kolektif mücadeleyle ortadan kalkabileceği ifade edildi.