Binlerce yıllık çok kültürlü yapısıyla bilinen Diyarbakır’da yaşayan Yahudi topluluğu, 1948’de İsrail Devleti’nin kurulmasının ardından büyük ölçüde kentten ayrıldı. Bir dönem iki sinagogun bulunduğu şehirde bugün yalnızca Sur ilçesindeki yapıya ait duvar kalıntıları ayakta kaldı.
Tarihi kayıtlara göre Diyarbakır’da biri 1416 yılında Çermik’te, diğeri Sur içindeki yerleşimde olmak üzere iki önemli sinagog bulunuyordu. Sur’daki sinagog, Arap Şeyh Camii arkasında yer alıyordu. Günümüzde bu yapıdan geriye sınırlı duvar kalıntıları kaldı.
1948 sonrası göç
“Kürt Yahudileri” ya da “Diyarbekir Yahudileri” olarak anılan topluluk, özellikle 1948 sonrasında İsrail’e göç etti. 1870–1965 yılları arasındaki nüfus verileri, kentteki gayrimüslim nüfusun bu dönemde belirgin biçimde azaldığını ortaya koyuyor.
Göç dalgasıyla birlikte Diyarbakır’ın çok inançlı ve çok dilli yapısı zayıfladı. Kentin toplumsal dokusunda önemli yer tutan Yahudi cemaatine ait ibadethane ve yapılar zamanla tahrip oldu ya da farklı amaçlarla kullanıldı.
“Miras korunmalı”
Bölgedeki tarih araştırmacıları, Diyarbakır’ın Mezopotamya’nın önemli kültür merkezlerinden biri olduğunu belirterek, çok kültürlü geçmişe ait izlerin belgelenmesi ve korunmasının önemine dikkat çekiyor.
Fiziki yapılar büyük ölçüde ortadan kalkmış olsa da, kentin çok katmanlı tarihinin hafızalarda ve yazılı kaynaklarda yaşamayı sürdürdüğü ifade ediliyor.
