DİYARBAKIR- Diyarbakır'ın Çınar ilçesinde konumlanan Zerzevan Kalesi, Roma İmparatorluğu döneminde stratejik bir askeri yerleşim olarak kullanılmıştır. Farklı kültürel ve inanç evrelerine ait izleri bünyesinde barındıran kale, Pagan ve Hristiyan Roma mimarisinin özelliklerini ve teknolojik gelişmelerini yansıtmaktadır. Kale içerisinde bulunan tapınak ise Roma'nın doğu sınırında inşa edilen ilk tapınak olup, günümüze kadar varlığını koruyan son Mithraeum (Mithras Tapınağı) özelliğini taşımaktadır. Bu özelliklerinden dolayı Zerzevan Kalesi ve Mithraeum, UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi'nde yer almaktadır.
Zerzevan Kalesi'nin ilk inşa edildiği dönem kesin olmamakla birlikte, bölgede Asur döneminde Kinabu olarak adlandırılan bir kalenin varlığı ileri sürülmektedir. Bu kale, Pers döneminde de kullanılmış olabilir. Zerzevan Kalesi'nin antik isminin büyük ihtimalle Samachi olduğu düşünülmektedir.
Zerzevan Kalesi, Diyarbakır ile Mardin arasında bulunan tarihî yapı ve askerî yerleşim alanıdır.
Roma İmparatorluğu döneminde sınır garnizonu olarak kullanılan kale, 2020'de Dünya Mirası Geçici Listesi'ne girmiştir.
Kale, Asur dönemine kadar uzanan bir geçmişe sahiptir.
Bölge, su bakımından zengin bir vadide yer alır ve sivillerin de yaşadığı bir yerleşim alanı olarak kullanılmıştır.
Kaledeki yapılar savunma amaçlı olarak inşa edilmiş olup, surlar, gözetleme kuleleri, kiliseler, konutlar ve su sarnıçları gibi yapılar bulunmaktadır.
İslam ordularının fethine kadar stratejik bir Roma sınır garnizonu olarak hizmet vermiştir.
Bölgede Asur Dönemi'nde "Kinabu" olarak adlandırılan bir kale bulunduğu bilinmekte olup, Pers Dönemi'nde Kral Yolu güzergahı üzerindeki yerleşim alanı olarak kullanıldığı düşünülmektedir.
Severuslar Dönemi'nde ise ana askeri yerleşim inşa edilmiştir. Savaş dönemlerinde yaklaşık 1.200 asker ve 400 sivilin yaşadığı tahmin edilen kale, Anastasios I ve Justinianos I dönemlerinde onarılmış ve yeniden inşa edilerek günümüzdeki halini almıştır. İslam ordularının bölgeyi fethetmesinden sonra stratejik önemini yitiren kale, geçici bir barınak olarak kullanılmıştır.
Kazılar sonucunda birçok yapı ve kalıntı ortaya çıkarılmıştır.
Mithras, tarih boyunca gizemini korumuş ve sırlarını ancak mensupları ile paylaşmıştır. Mithras, Güneş Tanrısı ve aynı zamanda evreni kontrol ettiğine inanılan Tanrı. Öğretileri gizli bir dindir Mithras. Genelde asker ve tüccarlar bu dine mensuplar, herkes bu dine kolay kolay kabul edilemiyor. Mithras’a kabul edilmek için öncelikle 12 eziyeti çekmek lazım. Sonra da 7 aşamadan geçmek gerekir
Yerleşimin surları ve yapıları Anastasios I (M.S. 491-518) ve Justinianos I (M.S. 527-565) dönemlerinde onarılarak, bazıları ise yeniden inşa edilerek mevcut son haline getirildi.
