İngiltere merkezli The Economist dergisi, son yıllarda araştırmacıların ve gazetecilerin çatışma bölgelerini izlemesinde kritik rol oynayan ticari uydu görüntülerinin bir kısmına erişimin ABD-İsrail ile İran arasında başlayan çatışmaların ardından sınırlandırıldığını yazdı. Habere göre bazı görüntüler erişime kapatıldı ya da yayımlanması günler hatta haftalarca geciktirildi.
Dergiye konuşan ve ismini açıklamak istemeyen bir araştırmacı, 6 Mart’ta daha önce incelediği İran kıyı şeridine ait uydu görüntülerine artık erişemediğini ifade etti.
Planet Labs’tan yayın gecikmesi
Haberde, ABD merkezli uydu görüntüleme şirketi Planet Labs’ın Orta Doğu’ya ilişkin yüksek çözünürlüklü görüntülerin yayımlanmasına önce dört gün gecikme getirdiği, daha sonra bu sürenin iki haftaya çıkarıldığı belirtildi.
Planet Labs’ın geçmişte hassas bölgelerin görüntülerini diğer şirketlere kıyasla daha açık şekilde paylaştığı, ancak bölgedeki gerilimin ardından politikasını değiştirdiği aktarıldı. Şirket açıklamasında, kararın “şeffaflık ile görüntülerin müttefikler, NATO güçleri ya da sivillere zarar verecek saldırıların planlanmasında kullanılma riskini sınırlama sorumluluğu arasında denge kurma” amacı taşıdığı ifade edildi.
Haberde Planet Labs’ın kararın “bağımsız” olarak alındığını bildirdiği, ancak ABD yönetiminin ticari uydu şirketleri üzerinde baskı kurduğu yönünde iddiaların da gündeme geldiği kaydedildi.
Daha önce de kısıtlamalar uygulanmıştı
Haberde, ABD’nin geçmişte de ticari uydu şirketlerinin yüksek çözünürlüklü görüntü yayımlamasına sınırlamalar getirdiği hatırlatıldı. İsrail’e ilişkin uydu görüntülerindeki bazı kısıtlamaların 2020’de kaldırıldığı, 2023’te ise Gazze’den gelen görüntülerde gecikmeler yaşandığı belirtildi.
ABD merkezli bir başka şirket olan Vantor’un da uzun süredir ABD askeri üslerine ait görüntüleri yayımlamama politikası uyguladığı ve 2022’den sonra Ukrayna’ya ilişkin bazı görüntüleri sınırladığı ifade edildi.
Uydu geçiş sıklığı kritik
Haberde, Çin merkezli Jilin-1 ve Siwei gibi şirketlerin uydu görüntüleme faaliyetlerini artırdığı, Fransa ve Almanya hükümetlerinin büyük hisselere sahip olduğu Airbus’ın da kendi gözlem uydularını işlettiği bilgisi yer aldı.
Araştırmacıların ve gazetecilerin bölgedeki gelişmeleri izleyebilmesi için uyduların aynı bölgenin üzerinden geçme sıklığının büyük önem taşıdığı vurgulandı.
Gerçek uydu görüntülerinin gecikmesi ya da engellenmesinin yapay zekâ ile üretilmiş sahte görüntülerin yayılma riskini artırabileceği ve çatışmalardaki sivil kayıpların bağımsız biçimde doğrulanmasını zorlaştırabileceği de haberde ifade edildi.
Uzmanlar uzun savaş riskine dikkat çekiyor
ABD’nin California eyaletindeki Middlebury Institute of International Studies uzmanlarından Jeffrey Lewis, uydu görüntülerinin hem savaş hasarı tespiti hem de hedef belirleme için kullanılabildiğini söyledi.
Lewis, görüntü kalitesi ve miktarının son yıllarda önemli ölçüde arttığını belirterek, “Operasyonların haftalarca hatta belki aylarca sürmesi nedeniyle normalde 24 veya 48 saatlik gecikmenin yetersiz kalacağı uzun soluklu bir savaşa kimsenin hazırlıklı olduğunu sanmıyorum.” ifadelerini kullandı.
Haberde ayrıca araştırmacıların, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansının yerinde denetim yapmadığı bölgelerde İran’ın nükleer tesislerini izlemenin bu tür kısıtlamalar nedeniyle daha da zorlaştığını belirttiği aktarıldı.
