Irak’ta Kürtlerin haklarının ilk kez resmi bir belgeyle tanındığı 11 Mart 1970 Anlaşmasının üzerinden 56 yıl geçti. Kürt siyasi liderliği ile Irak hükümeti arasında iki yıl süren görüşmelerin ardından imzalanan anlaşma, Kürtler için özerklik ve kültürel hakları içeren düzenlemeleri kapsıyordu.
15 maddeden oluşan anlaşma, 11 Mart 1970’te Bağdat’ta açıklandı. Metin, Kürdistan Demokrat Partisi (KDP) lideri Mele Mustafa Barzani ile Irak yönetimi adına dönemin Baas Partisi temsilcilerinden Saddam Hüseyin’in imzasıyla yayımlandı. Anlaşma aynı anda hem Bağdat Radyosu’ndan hem de Kürdistan’ın Sesi Radyosu’ndan duyuruldu.
Özerklik ve dil hakları öngörülüyordu
Anlaşma, Kürtlerin yoğun olarak yaşadığı bölgelerde özerk bir yönetim kurulmasını öngörüyordu. Buna göre dört yıl içinde gerekli düzenlemelerin tamamlanması ve 11 Mart 1974’e kadar anlaşma hükümlerinin uygulanması planlanmıştı.
Metinde Kürtçenin, Kürtlerin çoğunlukta olduğu bölgelerde Arapçayla birlikte resmi dil olması ve okullarda eğitim dili olarak kullanılabilmesi gibi düzenlemeler de yer aldı. Ayrıca Kürtlerin hükümette, parlamentoda ve devlet kurumlarında nüfus oranına göre temsil edilmesi öngörüldü.
Anlaşma uygulanmadı, çatışmalar yeniden başladı
Irak hükümeti, 11 Mart 1974’te anlaşmanın bazı maddelerini değiştirerek sınırlı bir özerklik yasası çıkardı. Kürt tarafı ise bu düzenlemeyi anlaşmanın ihlali olarak değerlendirdi.
Bunun ardından Irak yönetimi ile Kürt güçleri arasında yeniden silahlı çatışmalar başladı. Buna rağmen 11 Mart 1970 Anlaşması, Kürtlerin haklarının ilk kez resmi bir belgeyle tanınması nedeniyle tarihsel bir dönüm noktası olarak kabul ediliyor.
Barzani’den yıl dönümü mesajı
Kürdistan Bölgesi Başkanı Neçirvan Barzani, anlaşmanın 56. yıl dönümü dolayısıyla yayımladığı mesajda metni “Kürdistan halkının modern tarihteki en büyük siyasi ve hukuki kazanımlarından biri” olarak nitelendirdi.
Barzani, anlaşmanın Mele Mustafa Barzani liderliğinde yürütülen mücadelenin sonucu olduğunu belirterek, dönemin Irak yönetiminin anlaşmadan geri adım atmasının ülkeyi uzun yıllar süren çatışmalara sürüklediğini ifade etti.
Mesajında Irak’ta istikrarın ancak federal sistem, karşılıklı kabul ve adalet temelinde sağlanabileceğini belirten Barzani, Kürdistani siyasi güçler arasında birlik ve dayanışmanın önemine de dikkat çekti.