Borsada FON Riski Fark Edildi, Ya Sağlıktaki FON Riski?

Biliyorsunuz, ilgi ve uzmanlık alanım olmamakla birlikte fon yatırımından insanlar birilerine güvendikleri için paralarını kaybettiler veya kaybedecekler. Sağlıkta ise durum aynı şekilde ciddi problemlerle karşı karşıya!

Nostrum kelimesini hiç duydunuz mu?

Tarihî olarak incelersek Nostredame kelimesini duymuşsunuzdur. “Nos” kelimesi Latincede “biz” anlamına gelir. Zamir hâli ise “Nostrum-Nostra”dır, yani “bizim” anlamına gelir. Nostradamus ise geleceğe bıraktıklarımız, yani “kehanetler” anlamına gelir. Nostradamus ise geleceği bilen kâhin olarak günümüzde bilinmektedir.

Tıbbi anlamı ise 17. Yüzyılda, özellikle İngiltere’de sokak ilaç satıcıları (sahtekârı veya şarlatanı da diyebiliriz) ve eczacılar, kendi gizli formülleriyle ürettikleri karışımları satmaya başladılar. Bu satıcılara formüllerin içeriği sorulduğunda, bilgiyi saklamak için Latince olarak “nostrum remedium” (yani “bizim kendi ilacımız”, “bize ait kür”, “bize ait reçete”, “bize ait çare”) derlermiş. Zamanla sonundaki remedium (çare/ilaç) düşerek sadece “nostrum” kelimesi kullanılmaya başlamıştır. Kelime zamanla literatürde “etkisi kanıtlanmamış, gizli formüllü kocakarı ilacı” veya “sahte sağlık iksiri” olarak yer edinmiştir.

Bu şarlatanlık hikâyeleri hâlâ günümüzde var. Bu geçmişteki şarlatanlıklar, şimdi olduğu gibi gelecekte de olacak demektir.

Size birkaç geçmiş “nostrum”dan, yani sahtekârlıktan bahsedersem ciddiyet biraz daha anlaşılır.

Tıp tarihinde en inanılmaz ve en trajikomik şarlatanlık hikâyelerinden biri, 1920’lerde Amerika’da yaşanmış olan “Keçi Testisi Doktoru” John Brinkley’in hikâyesidir.

Doktor John küçük bir kliniğinde çalışırken günün birinde bir çiftçi kendisine gelir. Çiftçi cinsel gücünü geri kazanmak istediğini doktora söyler. Doktor John şaka olarak, “Sana keçilerinden birinin testisini nakledersek hiçbir şeyin kalmaz.” Der. Çiftçi bunu ciddiye alarak doktora aşırı baskı yapınca, keçinin testisini çiftçinin testislerinin yanına koyma kararını alır. Nakil sonrası keçinin testisi hiçbir şekilde bir organla bağlanmamasına rağmen plasebo etkisi nedeniyle çiftçiye iyi gelmiş. Sonrasında çiftçi iyileştiğini söylemiş. Hatta çocuğu olduğu dahi iddia edilmiş.

Bu durum o kadar büyük boyutlara taşınmıştır ki radyolarda iktidarsızlık, yüksek tansiyon, delilik ve akıl hastaları dâhil her şeye iyi geldiği iddia edilerek yüzlerce kişinin kliniğe hücum etmesi sağlanmıştır. Tabii doktor John çok zengin olmuş. Uçakları, yatları ve malikâneleri olan doktor, yolun sonunda ciddi sağlık sorunlarıyla karşılaşan vakalar ve ölümlerle karşılaşmıştır. Yıllar süren mahkemelerle tüm servetini kaybetmiş ve 1942 yılında trajik olarak bacağındaki kan pıhtılaşmasıyla beş parasız olarak hayatını kaybetmiştir.

Bir diğer “nostrum”, yani şarlatanlık hikâyesi Victoria döneminde yaşanmıştır. Bu tarih zaman diliminde kadınlar ince belli, hatta kum saati şeklinde bellere sahip olmak istiyorlardı. Soluk benizli, bitkin görünüm ve kırılgan bir görünüş herkesin hayalidir. O zamanlardaki tablolara baktığımızda kolayca bu resimleri göreceksiniz.

Bu durumu fırsat bilen sahtekârlar zayıflama tableti çıkardıklarını belirterek kadınlara vermişlerdir. Kadınlar tableti yuttuklarında gerçekten zayıflıyordu. Fakat gizlenen korkunç bir durum vardı: Tabletlerin içerisine tenya yumurtaları konmuştu.

Kadınlar zayıflıyordu. Fakat vücuda giren tenya yumurtaları açılıyor ve solucanlar/tenyalar karaciğere, akciğere yerleşip ölümlere neden oluyordu. Sağlıklarını geri kazanamadan, yüksek tenya yükünden kadınlar hayatlarını kaybetmeye başladılar.

Son bir örnek de gençlik iksiri denerek radyumlu, yani radyasyonlu içeceklerin insanlara verilmesidir.

Bu söylediğim tüm “nostrum”lar gerçektir ve sonuçlar çok trajiktir. Şu anda da internette zayıflama ürünü kullanıp kalp nakli adayı olan insanların haberlerini okuyoruz.

Modern çağdayız ama hâlâ savunmasızız. Kolayca kandırılabiliyoruz.

Gelelim başlıktaki FON uyarımıza. Bu FON’u “Fake Online Nostrum”, “sahte dijital sahtekârlık” olarak söyleyebiliriz. Literatürde böyle bir kısaltma yok ama bu yazımdan sonra dikkate alınması ve şiddetle üzerinde durulması gereken konudur.

İnternette satışta olan “gizli formül”, “saklı formül”, “doğal çare” gibi söylemlerden veya abartılı reklamlardan uzak durun. Sağlığınızı riske atmayın, bu tarz FON’lardan uzak durmanızı şiddetle istirham ediyorum.

Sözün özü, doğru bilgiyi güvenilir kaynaklardan, yani eczacı, doktor ve kurumsal yerlerden alın. Önünüze düşen reklamlardan değil.

Kalın sağlıcakla…